Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bölümünü nükleerden karşılamak için yeni nesil reaktörlere yöneldi. ABD ile imzalanan anlaşmayla gündeme gelen küçük modüler reaktörlerin, enerji bağımsızlığında kritik rol üstlenmesi hedefleniyor.
Türkiye’nin enerji politikasında küçük modüler reaktörler (SMR) giderek daha önemli bir yer tutuyor. Geleneksel nükleer santrallere göre daha küçük boyutlarda kurulabilen bu sistemlerle Türkiye, gelecek yıllarda artması beklenen elektrik ihtiyacının bir bölümünü karşılamayı planlıyor.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, ABD’deki temasları kapsamında Türkiye Nükleer Enerji A.Ş. (TÜNAŞ) ile ABD Ticaret ve Kalkınma Ajansı (USTDA) arasında küçük modüler reaktörler ve dördüncü nesil reaktörlere yönelik hibe anlaşması imzalandığını açıkladı.
Bayraktar, anlaşma kapsamında yeni nesil nükleer teknolojilerin teknik, ekonomik ve mevzuata ilişkin uygulanabilirliğinin kapsamlı şekilde değerlendirileceğini bildirdi.
HEDEF 5 GİGAVATLIK KAPASİTE
Türkiye, 2050 yılına gelindiğinde toplam enerji ihtiyacının yüzde 10 ila 15’ini nükleer enerjiden karşılamayı hedefliyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın planlamasına göre bunun 5 gigavatlık bölümünün küçük modüler reaktörlerden sağlanması öngörülüyor.
Peki dünyada “mini nükleer santral” olarak da anılan bu teknoloji nasıl çalışıyor?
KÜÇÜK MODÜLER REAKTÖR NEDİR?
SMR'lerin temel çalışma sistemi büyük nükleer reaktörlerden farklı değil. Nükleer yakıttaki atomların parçalanmasıyla ortaya çıkan ısı, suyun ısıtılmasında kullanılıyor. Elde edilen buhar türbinleri çalıştırarak elektrik üretimini sağlıyor.
Fark ise ölçek ve üretim yönteminde ortaya çıkıyor. Küçük modüler reaktörlerin elektrik üretim kapasitesi, geleneksel büyük reaktörlerin yaklaşık üçte birine kadar ulaşabiliyor.
“Modüler” ifadesi ise reaktörün temel parçalarının fabrikalarda üretilerek kurulum yapılacak bölgeye taşınabilmesini ifade ediyor. Böylece parçaların sahada bir araya getirilmesiyle inşaat sürelerinin ve maliyetlerin azaltılması amaçlanıyor.
TÜRKİYE NEDEN SMR İSTİYOR?
Türkiye’nin SMR planlarının arkasında artan elektrik talebinin yanı sıra enerji arz güvenliği ve düşük karbonlu üretim hedefleri bulunuyor.
Bakan Bayraktar, yapay zeka ve veri merkezlerinin yaygınlaşmasının gelecekte elektrik talebini daha da artıracağına dikkat çekiyor. Kuraklık nedeniyle deniz suyunun arıtılması gibi enerji yoğun teknolojilerin kullanımının artması da talebi yükseltebilecek unsurlar arasında gösteriliyor.
Bayraktar, 4 Eylül'deki açıklamasında şu ifadeleri kullanmıştı: “Bizim tahminimiz 2040 yeni enerji mimarisinde en az 3 ila 5 teravatsaatlik deniz suyunu arıtma ile ilgili elektriğe ihtiyacımız var.”
Bayraktar ayrıca:
“Şimdi bu ankonvansiyonel faktörleri işin içerisine koyduğunuzda ortada muazzam bir talep var. Bu yüzden kendi santralimizi üretmemiz çok büyük önem arz ediyor” demişti.
SELÇUK BAYRAKTAR: BİRKAÇ SENE İÇİNDE YAPABİLİRİZ
Türkiye’de özel sektör de küçük modüler reaktör teknolojileri üzerinde çalışmalar yürütüyor.
Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Selçuk Bayraktar, 4 Eylül’de Teknofest’te yaptığı açıklamada:
“Birkaç sene içinde SMR'leri yapabileceğimize inanıyorum”ifadelerini kullandı.
Bayraktar, TMRS Energy ile yaklaşık iki yıldır bu alanda çalıştıklarını belirterek mini reaktörlerin “bir anlamda enerjideki bağımsızlığımızın önemli yapı taşlarından birisi” olacağını düşündüğünü söyledi.
DÜNYADA 80'DEN FAZLA TASARIM VAR
Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre dünyada 80’den fazla SMR tasarımı ve konsepti bulunuyor. Birçok ülke modül başına 300 megavata kadar elektrik üretebilen reaktörler üzerinde çalışıyor.
Arjantin, Çin ve Rusya’da ise ileri aşamaya ulaşmış SMR projeleri bulunuyor.
MALİYET AVANTAJI HENÜZ KESİN DEĞİL
Küçük modüler reaktörlerin daha kısa sürede ve daha düşük maliyetle kurulabilmesi teknolojinin başlıca avantajları arasında gösteriliyor. Ancak seri üretim aşamasına geçilmeden bu avantajın ne ölçüde gerçekleşeceği henüz kesinleşmiş değil.
İlk örneklerin yüksek maliyetli olabileceği değerlendirilirken nükleer atıkların depolanması ve uzun vadeli yönetimi de toplam maliyet açısından önemli başlıklardan biri.
GÜVENLİK TARTIŞMASI DA VAR
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı nükleer enerji santrallerini dünyanın en güvenli tesisleri arasında gösterirken, SMR teknolojisine ilişkin güvenlik ve atık tartışmaları devam ediyor.
Reaktörlerin daha küçük olması nedeniyle daha fazla noktaya kurulabilmesi, tesislerin yerleşim ve sanayi bölgelerine yakınlığı ile radyoaktif atıkların nasıl yönetileceği tartışılan konular arasında bulunuyor.
Türkiye ise SMR teknolojisini önümüzdeki yıllarda nükleer enerji kapasitesini büyütmenin ve artan elektrik talebini karşılamanın araçlarından biri olarak konumlandırıyor.
Kaynak: Yeni Çağ Gazetesi — https://www.yenicaggazetesi.com/turkiye-enerjide-yeni-doneme-hazirlaniyor-hedefte-mini-nukleer-var-1074422h.htm